Từ tháng 5/2026, dòng chảy chuyển dịch xanh và lộ trình tuân thủ pháp lý về môi trường tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn thắt chặt đỉnh điểm. Trong bối cảnh các cơ quan quản lý đẩy mạnh việc rà soát, chuẩn hóa dữ liệu phát thải nhằm phục vụ cho việc vận hành thử nghiệm sàn giao dịch hạn ngạch vào năm tới, kiểm kê và thẩm tra khí nhà kính (KNK) không còn là trách nhiệm mang tính thủ tục, mà đã trở thành thước đo sinh tồn của các doanh nghiệp thuộc danh mục phát thải lớn.
Áp lực từ “lốc” thanh tra và bài toán tuân thủ năm 2026
Theo lộ trình được quy định tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Quyết định cập nhật danh mục các cơ sở bắt buộc phải kiểm kê KNK mới nhất, năm 2026 được xem là cột mốc bản lề. Các doanh nghiệp thuộc các ngành trọng điểm như Công thương, Xây dựng, Giao thông vận tải… không chỉ đối mặt với nghĩa vụ tự lập báo cáo mà bắt buộc phải có sự thẩm tra, xác nhận độc lập từ đơn vị thứ ba trước khi nộp lên Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng các cơ quan chủ quản.
Ghi nhận thực tế trong tháng này cho thấy, các cơ quan chức năng đang tăng cường công tác hậu kiểm và thanh tra chất lượng dữ liệu. Những báo cáo KNK áp dụng sai hệ số phát thải, thiếu chứng từ gốc chứng minh số liệu hoạt động (Activity Data), hoặc không đáp ứng quy trình MRV (Giám sát, Báo cáo, Thẩm định) nghiêm ngặt đều đứng trước rủi ro bị bác bỏ. Điều này có thể dẫn tới những hệ lụy trực tiếp về mặt pháp lý và ảnh hưởng đến quyền lợi phân bổ hạn ngạch phát thải miễn phí của chính doanh nghiệp trong tương lai gần.
Những “bẫy dữ liệu” phổ biến tại các nhà máy
Dù nhận thức được tầm quan trọng của dòng quy định mới, nhiều cơ sở phát thải lớn hiện nay vẫn đang loay hoay trong giai đoạn chuẩn bị hồ sơ thẩm tra. Qua thực tiễn đồng hành cùng các doanh nghiệp, các chuyên gia kỹ thuật tại EIC VIETNAM đã chỉ ra 3 rào cản cốt lõi:
- Sự phân tán của số liệu gốc: Hệ thống chứng từ, hóa đơn nhiên liệu tiêu thụ và dữ liệu vận hành thực tế tại nhiều nhà máy chưa được số hóa hoặc quản lý tập trung, dẫn đến việc mất nhiều thời gian để truy xuất nguồn gốc dữ liệu.
- Xác định sai ranh giới phát thải: Doanh nghiệp thường lúng túng trong việc phân định ranh giới tổ chức và ranh giới vận hành, dẫn đến bỏ sót các nguồn phát thải trực tiếp đáng kể (Scope 1) hoặc tính toán sai lệch lượng điện năng tiêu thụ (Scope 2).
- Sự thiếu hụt nhân sự chuyên trách: Việc cập nhật liên tục các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14064-1 cùng các thông tư hướng dẫn chuyên ngành đòi hỏi đội ngũ nhân sự nội bộ phải có chuyên môn sâu, điều mà phần lớn các doanh nghiệp vừa và lớn tại Việt Nam chưa kịp đáp ứng.
Tích hợp quản lý năng lượng và carbon: Giải pháp căn cơ cho doanh nghiệp
Trước áp lực ngày càng lớn từ thị trường và luật định, giới chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp không nên xem việc kiểm kê carbon là một nhiệm vụ tách rời. Thay vào đó, giải pháp tối ưu nhất là tích hợp giữa Hệ thống quản lý năng lượng (ISO 50001) và Kiểm kê khí nhà kính (ISO 14064). Khi doanh nghiệp tối ưu hóa được hiệu suất sử dụng năng lượng, lượng phát thải Scope 1 và Scope 2 sẽ tự động giảm xuống một cách thực chất và bền vững.
“Dữ liệu được thẩm tra minh bạch chính là ‘đồng tiền’ có giá trị nhất khi sàn giao dịch hạn ngạch carbon chính thức vận hành.” — Đại diện EIC VIETNAM nhận định.
Là đơn vị có kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực giám định, giám sát năng lượng và tài nguyên, EIC VIETNAM hiện đang cung cấp gói giải pháp toàn diện hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua kỳ thẩm tra KNK một cách thuận lợi:
- Rà soát và chuẩn hóa hệ thống dữ liệu MRV: Khảo sát thực địa, phát hiện và khắc phục các lỗ hổng dữ liệu trước khi bước vào giai đoạn kiểm toán chính thức.
- Tư vấn xây dựng báo cáo kiểm kê KNK: Đảm bảo báo cáo được lập đúng phương pháp luận, tuân thủ tuyệt đối quy định pháp luật Việt Nam và chuẩn mực quốc tế.
- Hỗ trợ kỹ thuật trong quá trình thẩm tra độc lập: Đồng hành cùng doanh nghiệp giải trình số liệu trước các đơn vị thẩm định, bảo vệ tính toàn vẹn của dữ liệu phát thải.
Trong bối cảnh nền kinh tế carbon đang hình thành rõ nét, việc chủ động chuẩn hóa dữ liệu ngay từ hôm nay không chỉ giúp doanh nghiệp loại bỏ rủi ro pháp lý, mà còn là chìa khóa để khẳng định uy tín xanh và giữ vững năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
