Thị trường carbon nội địa chính thức bước vào giai đoạn tăng tốc khi Việt Nam kích hoạt sàn giao dịch thí điểm với sự tham gia của 92 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc các ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Bài viết phân tích tác động từ Nghị định 29/2026/NĐ-CP và đưa ra lộ trình chuẩn bị cấp bách cho các doanh nghiệp.
Khởi động lộ trình thực thi: Khi Carbon chính thức trở thành “Tài sản tài chính”
Sau một thời gian dài hoàn thiện hạ tầng pháp lý, cuối tháng 6 đầu tháng 7 năm 2026, Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng các cơ quan ban ngành đã chính thức kích hoạt sàn giao dịch carbon thí điểm của Việt Nam. Đây được xem là cột mốc mang tính lịch sử, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong tại Đông Nam Á áp dụng cơ chế định giá carbon bắt buộc. Sự kiện này bám sát lộ trình được quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về điều tiết thị trường carbon nội địa và Quyết định số 263/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính (GHG) thí điểm cho giai đoạn 2025–2026 với tổng định mức hạn ngạch được thiết lập lên tới hơn 268 triệu tấn CO2e.
Cục diện 92 doanh nghiệp tiên phong: Áp lực từ các ngành công nghiệp nặng
Giai đoạn vận hành ban đầu này không còn dừng lại ở mức độ tự nguyện. Sàn giao dịch ghi nhận sự tham gia bắt buộc của 92 doanh nghiệp quy mô lớn thuộc ba nhóm ngành có cường độ phát thải cao nhất nền kinh tế: Nhiệt điện, Sắt thép và Xi măng. Những tập đoàn kinh tế mũi nhọn của quốc gia như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Hòa Phát, hay Công ty Thép Formosa Hà Tĩnh đều nằm trong danh sách phân bổ hạn ngạch đợt này.
Theo cơ chế mới, các doanh nghiệp này sẽ phải tự cân đối lượng phát thải thực tế với số hạn ngạch được Chính phủ cấp phát. Nếu phát thải vượt ngưỡng, họ bắt buộc phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon bù trừ trên sàn; ngược lại, những đơn vị tối ưu hóa được dây chuyền công nghệ, giảm phát thải sẽ có quyền bán lại phần hạn ngạch dư thừa để thu về dòng tiền thuần túy.
Hiệu ứng dây chuyền đến khối FDI và các ngành công nghiệp phụ trợ
Mặc dù giai đoạn thí điểm chỉ mới áp dụng trực tiếp cho 92 doanh nghiệp công nghiệp nặng, nhưng các chuyên gia kinh tế tại EIC Việt Nam nhận định, sức ép từ thị trường carbon nội địa sẽ nhanh chóng tạo ra làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn diện. Các doanh nghiệp sản xuất vệ tinh, các khu công nghiệp phụ trợ và đặc biệt là khối doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) sẽ là đối tượng tiếp theo phải chịu ảnh hưởng gián tiếp. Khi các tập đoàn đa quốc gia và các nhà sản xuất thượng nguồn bắt đầu thắt chặt tiêu chuẩn “dấu chân carbon” để tối ưu hóa hạn ngạch của chính họ, bất kỳ nhà cung ứng cấp 2, cấp 3 nào chưa thực hiện kiểm kê khí nhà kính đều có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị.
Khuyến nghị chiến lược: Doanh nghiệp cần hành động ngay
Để không rơi vào thế bị động khi danh sách bắt buộc của Chính phủ mở rộng dần từ nay đến năm 2028 (thời điểm sàn vận hành chính thức), các doanh nghiệp cần lập tức triển khai các bước đi mang tính phòng thủ:
Thiết lập hệ thống kế toán carbon nội bộ: Tiến hành kiểm kê khí nhà kính toàn diện cho các cơ sở sản xuất theo đúng dải quy chuẩn quốc tế.
Đánh giá rủi ro tài chính phát thải: Lượng hóa chi phí thuế carbon phát sinh dự kiến dựa trên giá sàn của thị trường nhằm tối ưu hóa giá thành sản phẩm.
Lựa chọn đối tác tư vấn lộ trình bền vững: Với vị thế là đơn vị tư vấn chuyên sâu hàng đầu trong lĩnh vực quản trị môi trường và biến đổi khí hậu, EIC Việt Nam cung cấp giải pháp trọn gói từ kiểm kê khí nhà kính đến xây dựng kịch bản chuyển đổi công nghệ, giúp doanh nghiệp an tâm tối ưu hóa chi phí và gia tăng năng lực cạnh tranh xanh trên thị trường.
