Sự ra đời của Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ban hành ngày 19/01/2026 đã chính thức đặt nền móng vững chắc cho thị trường giao dịch phát thải (V-ETS) tại Việt Nam. Đây không còn là lộ trình trên giấy mà đã trở thành hành lang pháp lý bắt buộc, định hình lại cách thức vận hành và quản lý tài sản carbon của hàng trăm doanh nghiệp lớn trong nước kể từ năm 2026.
Cấu Trúc Hạ Tầng Và Mô Hình Vận Hành Sàn Carbon HNX
Theo quy định mới nhất tại Nghị định 29, cấu trúc hạ tầng của sàn giao dịch carbon nội địa được phân định rõ ràng giữa ba cơ quan cốt lõi để đảm bảo tính minh bạch và an toàn tuyệt đối:
Bộ Tài nguyên và Môi trường: Chịu trách nhiệm quản lý Hệ thống đăng ký quốc gia. Mọi hạn ngạch phát thải được phân bổ hoặc tín chỉ carbon được thẩm định đều phải cấp mã định danh duy nhất tại hệ thống này trước khi đưa ra lưu thông.
Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX): Là đơn vị duy nhất tổ chức và vận hành sàn giao dịch carbon. HNX sẽ chịu trách nhiệm thiết lập hệ thống giao dịch điện tử, khớp lệnh và công bố thông tin thị trường.
Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC): Đảm nhận vai trò lưu ký, bù trừ và xác nhận chuyển quyền sở hữu hạn ngạch/tín chỉ sau khi giao dịch thành công.
Cơ Chế Giao Dịch An Toàn Ký Quỹ 100% (T+0)
Một điểm cải tiến vượt trội của Nghị định 29/2026/NĐ-CP nhằm triệt tiêu hoàn toàn rủi ro đầu cơ và thao túng giá là áp dụng cơ chế thanh toán tức thời:
Quy tắc T+0: Người bán phải có sẵn 100% lượng hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon hợp pháp trong tài khoản lưu ký tại VSDC. Song song đó, người mua phải ký quỹ sẵn 100% tiền mặt tương ứng trước khi lệnh được khớp trên sàn HNX. Giao dịch sẽ được thanh toán và chuyển giao quyền sở hữu ngay trong ngày.
Áp Lực Bắt Buộc Từ Quyết Định 263/QĐ-TTg Cho 110 Doanh Nghiệp Đầu Ngành
Để kích hoạt thanh khoản cho sàn, Thủ tướng Chính phủ đã ký phê duyệt Quyết định số 263/QĐ-TTg, ấn định tổng hạn ngạch phát thải quốc gia cho hai năm 2025 và 2026 lần lượt là 243,1 triệu và 268,4 triệu tấn CO2 tương đương.
Hạn ngạch này đã được phân bổ trực tiếp đến 110 cơ sở phát thải lớn nhất thuộc 3 nhóm ngành công nghiệp trọng điểm:
Nhiệt điện: 34 nhà máy.
Sản xuất thép: 25 nhà máy.
Sản xuất xi măng: 51 nhà máy.
Giai đoạn thí điểm phi thương mại (miễn phí dịch vụ giao dịch) sẽ kéo dài từ nay đến hết ngày 31/12/2028. Trong giai đoạn này, 110 doanh nghiệp trên bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ tuân thủ và bù trừ phát thải. Doanh nghiệp nào phát thải vượt hạn ngạch được cấp sẽ phải lên sàn HNX mua bổ sung từ các đơn vị thặng dư hoặc từ các dự án tạo tín chỉ xanh, nếu không sẽ phải đối mặt với các chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc.
