Tại Hội nghị Khí hậu Bonn (SB64), Kenya bất ngờ công bố giới hạn trần 10 triệu tín chỉ ITMO chuyển nhượng quốc tế đến năm 2030. Động thái này đưa ra bài học sâu sắc cho các quốc gia đang phát triển, bao gồm Việt Nam, trong việc điều tiết thị trường carbon theo Điều 6.2 của Hiệp định Paris.
Hội nghị Khí hậu Bonn (SB64) đang diễn ra tại Đức chứng kiến những cuộc thảo luận nảy lửa khi các quốc gia chuyển dịch từ giai đoạn xây dựng khung lý thuyết sang vận hành thực tế thị trường carbon theo Hiệp định Paris. Giữa bối cảnh đó, thông tin từ Carbon Pulse cho biết Chính phủ Kenya đã chính thức công bố giới hạn trần (cap) cho việc chuyển nhượng quốc tế theo Điều 6.2. Theo đó, quốc gia Đông Phi này sẽ chỉ cho phép tối đa 10 triệu tín chỉ ITMO (Kết quả giảm nhẹ phát thải được chuyển nhượng quốc tế) được xuất khẩu ra nước ngoài từ nay đến năm 2030.
Bảo vệ Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC)
Quyết định áp trần của Kenya không xuất phát từ việc thiếu hụt dự án, mà là một bước đi chiến lược nhằm bảo vệ mục tiêu khí hậu nội địa.
Theo cơ chế của Điều 6.2, khi một quốc gia chuyển nhượng tín chỉ carbon (ITMO) cho một quốc gia khác hoặc một tổ chức quốc tế, họ phải thực hiện “Điều chỉnh tương ứng” (Corresponding Adjustments). Điều này đồng nghĩa với việc lượng giảm phát thải đã bán đi sẽ không được tính vào Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của chính nước sở tại.
Nếu Kenya cho phép doanh nghiệp tự do “bán sạch” các tín chỉ carbon chất lượng cao, có chi phí thấp ra thị trường quốc tế để thu lời ngắn hạn, chính phủ nước này sẽ đối mặt với nguy cơ hụt chỉ tiêu NDC quốc gia. Khi đó, để đạt mục tiêu đã cam kết với Liên Hợp Quốc, Kenya buộc phải tự đầu tư vào các biện pháp giảm phát thải khác với chi phí đắt đỏ hơn rất nhiều trong tương lai.
Gợi ý cho lộ trình xây dựng khung pháp lý tại Việt Nam
Động thái của Kenya phản ánh một xu hướng vĩ mô đang lan rộng tại các quốc gia giàu tiềm năng về tín chỉ carbon nhưng có nguồn lực tài chính hạn chế. Bài học này mang lại giá trị tham chiếu rất lớn cho Việt Nam trong bối cảnh chúng ta đang hoàn thiện khung pháp lý và chuẩn bị thí điểm sàn giao dịch tín chỉ carbon.
- Cần cơ chế hạn ngạch rõ ràng: Việt Nam cần sớm xác định tỷ lệ tín chỉ carbon được phép chuyển nhượng quốc tế (Điều 6.2, CORSIA) và tỷ lệ bắt buộc phải giữ lại để phục vụ mục tiêu Net Zero nội địa của quốc gia.
- Phân loại dự án chiến lược: Định hướng các dự án có mức chi phí giảm phát thải thấp phục vụ cho mục tiêu NDC trước, và cho phép thương mại hóa quốc tế đối với các công nghệ cao, đòi hỏi vốn lớn từ nước ngoài.
Góc nhìn từ EIC VIETNAM: Thị trường carbon quốc tế theo Điều 6.2 không còn là câu chuyện lý thuyết. Việc các quốc gia như Kenya chủ động kiểm soát dòng chảy ITMO cho thấy chủ quyền carbon (carbon sovereignty) đang trở thành tài sản chiến lược. Doanh nghiệp Việt Nam phát triển dự án cần theo dõi sát sao các quy định về Điều chỉnh tương ứng của Bộ Tài nguyên và Môi trường để định vị chính xác thị trường đầu ra cho tín chỉ của mình.
