Trong nỗ lực hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, tháng 5/2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với nền kinh tế Việt Nam: Hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon nội địa chính thức đi vào vận hành thí điểm. Sự kiện này không chỉ thiết lập một cơ chế tài chính mới mà còn tạo ra động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững.
Hành lang pháp lý hoàn thiện và vai trò của các định chế tài chính
Cơ sở cho hoạt động này là Thông tư 48/2026/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 12/05/2026, quy định chi tiết về việc quản lý, giám sát giao dịch và bù trừ thanh toán trên thị trường carbon. Theo đó, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) được chỉ định là đơn vị vận hành kỹ thuật hệ thống giao dịch, đảm bảo tính minh bạch và chuẩn hóa theo các thông lệ tài chính quốc tế. Song song đó, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) đóng vai trò then chốt trong việc quản lý tài khoản và thực hiện các nghiệp vụ thanh toán, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các thực thể tham gia.
110 doanh nghiệp tiên phong và áp lực tuân thủ
Giai đoạn thí điểm bắt đầu với nhóm đối tượng trọng điểm gồm 110 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc các ngành công nghiệp nặng như thép, xi măng, nhiệt điện và hóa chất. Đây là những đơn vị đầu tiên được phân bổ hạn ngạch phát thải dựa trên các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe. Việc vận hành sàn giao dịch buộc các doanh nghiệp phải đối mặt với thực tế: hoặc đầu tư công nghệ giảm phát thải để dư thừa hạn ngạch đem bán, hoặc phải chi trả tài chính để mua thêm quyền phát thải nếu vượt ngưỡng quy định.
Nghị định 112/2026/NĐ-CP: Mở cửa cho dòng vốn Carbon quốc tế
Đặc biệt, sự ra đời của Nghị định 112/2026/NĐ-CP vào ngày 19/05/2026 đã mở ra “cánh cửa” quan trọng cho hoạt động trao đổi carbon xuyên biên giới. Quy định mới này cho phép các dự án xanh tại Việt Nam – đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và công nghệ loại bỏ carbon – được phép chuyển giao kết quả giảm phát thải ra thị trường quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris. Với tỷ lệ chuyển giao tối đa lên đến 90% cho các dự án công nghệ cao, Việt Nam đang trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các quỹ đầu tư xanh toàn cầu.
Tầm nhìn từ EIC Việt Nam
Việc hình thành sàn giao dịch nội địa và cơ chế trao đổi quốc tế không chỉ là thách thức về mặt tuân thủ mà còn là cơ hội vàng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh các rào cản thuế carbon như CBAM của EU đang dần thắt chặt, việc tham gia thị trường carbon ngay từ giai đoạn thí điểm sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam xây dựng “hồ sơ xanh”, tối ưu hóa chi phí và tiếp cận các nguồn tín dụng ưu đãi.
EIC Việt Nam, với vai trò là đơn vị tư vấn hàng đầu trong lĩnh vực môi trường và quản lý carbon, cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc kiểm kê khí nhà kính, thiết lập lộ trình giảm phát thải và thực hiện các thủ tục pháp lý để giao dịch hiệu quả trên sàn. Chúng tôi tin rằng, sự chủ động của doanh nghiệp hôm nay chính là chìa khóa cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng trong kỷ nguyên kinh tế xanh.
Nguồn tham khảo:
- Nghị định 06/2022/NĐ-CP & Nghị định 112/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
- Thông tư 48/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính.
- Báo cáo lộ trình vận hành thị trường carbon từ Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam.
