Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang tăng tốc chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững, hệ thống pháp luật về môi trường cũng có những điều chỉnh mạnh mẽ. Năm 2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng với sự ra đời và hiệu lực của các văn bản pháp quy mới, không chỉ nhằm siết chặt quản lý mà còn mở ra những cơ hội tài chính chưa từng có cho cộng đồng doanh nghiệp.
Đối với các doanh nghiệp đang vận hành tại Việt Nam, việc nắm bắt và chủ động thích ứng với “bộ ba” Nghị định 112, 110 và 48 không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp bách nhằm đảm bảo khả năng cạnh tranh và tuân thủ quốc tế.
1. Nghị định 112/2026/NĐ-CP: Cánh cửa hội nhập thị trường carbon quốc tế
Chính thức có hiệu lực từ ngày 19/5/2026, Nghị định 112/2026/NĐ-CP được xem là “chìa khóa vàng” giúp Việt Nam tham gia sâu rộng vào thị trường carbon toàn cầu.
Với việc quy định rõ ràng về cơ chế trao đổi kết quả giảm nhẹ phát thải theo Điều 6.2 và 6.4 của Thỏa thuận Paris, Nghị định này chính thức hợp thức hóa việc chuyển đổi các nỗ lực giảm phát thải thành tài sản tài chính có thể xuất khẩu.
- Tác động đến doanh nghiệp: Đây là động lực lớn cho các đơn vị đang sở hữu dự án năng lượng tái tạo, quản lý chất thải hoặc nông nghiệp thông minh. Giờ đây, các tín chỉ carbon không chỉ là con số trên báo cáo môi trường mà còn đã trở thành hàng hóa có giá trị trên sàn giao dịch quốc tế, mang lại dòng doanh thu trực tiếp cho doanh nghiệp.
2. Nghị định 110/2026/NĐ-CP: “Siết” trách nhiệm tái chế (EPR)
Nếu Nghị định 112 là cơ hội, thì Nghị định 110/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 25/5/2026) là một lời nhắc nhở đanh thép về trách nhiệm xã hội và môi trường của doanh nghiệp. Quy định về Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đã được nâng lên một mức độ mới.
- Trọng tâm: Nghị định buộc các nhà sản xuất, nhập khẩu phải minh bạch hóa quy trình xử lý bao bì và sản phẩm thải bỏ. Không còn là khuyến khích, việc tuân thủ EPR giờ đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Lời khuyên: Doanh nghiệp cần nhanh chóng thực hiện kiểm toán rác thải (waste audit) và xây dựng lộ trình thu hồi sản phẩm ngay từ quý II/2026 để tránh những chế tài xử phạt hành chính nặng nề và tổn thất uy tín thương hiệu khi xuất khẩu vào các thị trường khó tính như EU hay Bắc Mỹ.
3. Nghị định 48/2026/NĐ-CP: Tối ưu hóa thủ tục hành chính
Để hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi, Nghị định 48/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 08/2022/NĐ-CP) đã mang đến những làn gió mới trong cải cách hành chính.
- Điểm sáng: Nghị định làm rõ danh mục các dự án không cần đăng ký môi trường và quy định lại tiêu chí phân loại dự án đầu tư để xác định đối tượng lập báo cáo Đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
- Thách thức: Dù thủ tục được tinh giản, nhưng yêu cầu về “chất lượng hồ sơ” lại tăng cao. Cơ quan chức năng sẽ tập trung hậu kiểm thay vì tiền kiểm, đồng nghĩa với việc nếu hồ sơ doanh nghiệp không chính xác, rủi ro pháp lý sẽ phát sinh ngay trong quá trình vận hành thay vì giai đoạn cấp phép như trước đây.
Doanh nghiệp cần làm gì ngay bây giờ?
Trước những thay đổi nhanh chóng của hành lang pháp lý, EIC VIETNAM khuyến nghị các doanh nghiệp tập trung vào 3 chiến lược hành động:
- Rà soát “Sức khỏe pháp lý”: Tiến hành kiểm tra định kỳ (compliance audit) để đảm bảo mọi hoạt động hiện tại đều khớp với các quy định mới nhất tại Nghị định 48.
- Xây dựng lộ trình xanh hóa: Với Nghị định 112, doanh nghiệp không nên dừng lại ở việc cắt giảm phát thải, mà cần bắt đầu tư duy về việc “định lượng và thương mại hóa” các tín chỉ carbon từ chính dự án của mình.
- Tối ưu hóa chuỗi cung ứng: Đối với Nghị định 110 (EPR), hãy thiết lập hệ thống truy xuất nguồn gốc bao bì và lựa chọn đối tác tái chế uy tín ngay từ bây giờ.
Chặng đường phía trước của năm 2026 đầy thách thức nhưng cũng tràn đầy cơ hội. Đối với EIC VIETNAM, sứ mệnh của chúng tôi là đồng hành cùng khách hàng trong việc giải mã những quy định phức tạp này, biến gánh nặng tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh bền vững.
