Tháng 5/2026 đánh dấu cột mốc lịch sử trong lộ trình tiến tới Net Zero của Việt Nam khi Sàn giao dịch tín chỉ carbon và hạn ngạch phát thải khí nhà kính chính thức đi vào vận hành thí điểm. Với sự ra đời của Thông tư 48/2026/TT-BTC, hành lang pháp lý cho các giao dịch carbon đã chính thức hoàn thiện, mở ra cơ hội và cả thách thức lớn cho cộng đồng doanh nghiệp.
1. Cột mốc vận hành và vai trò của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX)
Theo đúng lộ trình được đề ra tại Nghị định 06/2022/NĐ-CP, tháng 5/2026 là thời điểm bắt đầu vận hành sàn giao dịch carbon dưới sự quản lý trực tiếp của Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Sàn giao dịch được vận hành kỹ thuật bởi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), trong khi việc bù trừ và thanh toán được thực hiện qua Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC). Hệ thống này đảm bảo tính minh bạch, an toàn và đồng bộ với các tiêu chuẩn tài chính quốc tế.
2. Điểm mới từ Thông tư 48/2026/TT-BTC (Hiệu lực từ 12/05/2026)
Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất vừa được ban hành để hướng dẫn chi tiết việc vận hành sàn. Các điểm doanh nghiệp cần lưu ý bao gồm:
- Cơ chế đăng ký tài khoản: Hướng dẫn trình tự mở tài khoản giao dịch cho các đơn vị được phân bổ hạn ngạch phát thải.
- Hàng hóa giao dịch: Bao gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính (mức phát thải được phép) và các loại tín chỉ carbon từ các dự án theo cơ chế trao đổi quốc gia.
- Phương thức giao dịch: Giao dịch khớp lệnh tập tuần và giao dịch thỏa thuận.
3. Danh sách 110 doanh nghiệp tiên phong
Trong giai đoạn thí điểm bắt đầu từ tháng này, khoảng 110 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc các ngành: thép, xi măng, nhiệt điện và hóa chất đã được lựa chọn để phân bổ hạn ngạch đầu tiên. Các đơn vị này sẽ đóng vai trò “người dẫn dắt” thị trường, thực hiện việc mua bán phần hạn ngạch thừa/thiếu để tuân thủ quy định về giảm phát thải.
4. Tác động và Cơ hội cho Doanh nghiệp
Việc vận hành sàn giao dịch carbon không chỉ là áp lực tuân thủ mà còn là cơ hội để doanh nghiệp:
- Tối ưu hóa tài chính: Các doanh nghiệp thực hiện tốt công nghệ giảm phát thải có thể bán phần hạn ngạch dư thừa để thu về lợi nhuận.
- Nâng cao sức cạnh tranh quốc tế: Đáp ứng các tiêu chuẩn xanh từ EU (CBAM) và Hoa Kỳ, giúp sản phẩm xuất khẩu không bị áp thuế carbon cao.
💡 Ý kiến chuyên gia từ EIC Việt Nam
“Sàn giao dịch carbon không chỉ là một công cụ thương mại, mà còn là phép thử về khả năng chuyển đổi xanh của doanh nghiệp. Việc nắm vững quy trình kiểm kê và định giá carbon ngay từ lúc này là yếu tố sống còn để doanh nghiệp chủ động trong cuộc chơi mới.”
Trích dẫn nguồn tài liệu tham khảo:
- Nghị định 06/2022/NĐ-CP của Chính phủ về quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozone.
- Thông tư 48/2026/TT-BTC hướng dẫn hoạt động của sàn giao dịch carbon (Hiệu lực từ 12/05/2026).
- Báo cáo lộ trình vận hành thị trường carbon của Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam (Cập nhật tháng 05/2026).
